maj 13

Gmina Iwanowice

Gmina Iwanowice

Charakterystyka gminy

Malowniczo polozona gmina Iwanowice na pograniczu Jury Krakowsko-Czestochowskiej, w dolinie rzeki Dłubni, stanowi część Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego – zwanego „Małym Ojcowem” Sąsiaduje ona od południa z gminą Michałowice, od zachodu z gminą Skała, od wschodu z gminą Słomniki, a od północy z gminą Gołcza. Gmina zajmuje powierzchnię 7 062ha, obszarem swym obejmuje 23 sołectwa. Funkcję lokalnego ośrodka administracyjnego sprawują Iwanowice Włościańskie. W 1952 roku Iwanowice zostały podzielone na Iwanowice Dworskie i Iwanowice Włościańskie. W ostatnich latach mozna zaobserwowac staly naplyw ludnosci z Krakowa. Wielu mieszkanców miasta skuszonych walorami krajobrazowymi, czystoscia powietrza oraz cenami gruntów, pragnie osiasc tutaj na stale. Malownicze wzniesienia, wsród nich Babia Góra i Góra Klin (slynne z wykopalisk archeologicznych z epoki wczesnego brazu i zelaza),lasy pokrywajace pólnocne zbocza doliny Minózki i rosnace nad przelomem Dlubni, a takze stare mlyny wodne – to tylko niektóre elementy stanowiace o atrakcyjnosci okolicy.

Rys historyczny
Pierwsza wzmianka o Iwanowieach pojawila sie w dokumentachw 1218 roku, kiedy to Wieslaw Prandota z Prandocina zakupil te wies. Nazwa Iwanowice to typowa formacja patronimiczna, utworzona za pomoca przyrostka – owice od imienia Iwan. Istnieja dwie teorie wyjasniajace pochodzenie nazwy miejscowosci. Pierwsza (bardziej prawdopodobna) odwoluje sie do dokumentu wydanego w 1228 roku przez biskupa krakowskiego Iwo Odrowaza. Znajduje sie w nim wzmianka, ze Iwan, syn Siecieslawa z Dlubni jest zobowiazany do placenia dziesieciny na rzecz nowopowstalego klasztoru Norbertanek w Imbramowicach. Wynika z tego, ze w XIII wieku Iwanowice byly posiadloscia rycerza Iwana i od jego imienia zostala utworzona nazwa wsi. Druga (mniej udokumentowana koncepcja zaklada, ze nazwa miejscowosci powstala od imienia wspomnianego biskupa krakowskiego, Iwo (Iwona) Odrowaza. Poczatkowo miejscowosc ta byla okreslana opisowo – Villa Iwanij filii Setheslai de Dlubnia. W dokumencie z 1279 roku wydanym przez Boleslawa Wstydliwego uzywa sie nazwy Iwanowice. Potem róznie ja zapisywano: Biwanowicze, Janowicz, Iwanowicz czy Giwanowicze. Do pierwotnej nazwy Iwanowice powrócono pod koniec XV wieku. Badania archeologiczne prowadzone pod kierunkiem prof. Jana Machnika z PAN w Krakowie wykazaly,ze Kotlina Iwanowicka i otaczajace ja wzgórza byly zaludnione juz w czasach prehistorycznych. Najdawniejsze slady osadnictwa pochodza z czwartego tysiaclecia przed nasza era. Ludnosc trudniaca sie rolnictwem i hodowla bydla zamieszkiwala te tereny juz w mlodszej epoce brazu. Natomiast z okresu wczesnego brazu odkryto osade obronna, z wczesnej epoki zelaza grobowce calopalne i szkieletowe oraz cmentarzysko szkieletowe wskazujace na twplywy celtyckie. Calkiem prawdopodobne jest, ze w IXwieku tereny te nalezalydo plemiennego panstwa Wislan o przylaczone do panstwa MieszkaI zostaly prawdopodobnie w 988 roku. Od konca XIIIwieku do poczatku XVI Iwanowice nalezaly do rycerskiego rodu Pieniazków herbu Odrowaz.W 1342 roku wies zostala przeniesiona z prawa polskiego na niemieckie. Na poczatku XVIwieku, Iwanowice odkupil od Stanislawa Pieniazka jego ojczym Piotr Dluski herbu Kotwicz, który byl zwolennikiem reformacji. Pod koniec XVII wieku ówczesny wlasciciel Piotr Firlej sprzedal wies wraz z okolicznymi dobrami ksieciu Augustowi Aleksandrowi Czartoryskiemu. Po jego smierci (poprzez slub córki Izabeli z ksieciem Stanislawem Lubomirskim) wlascicielem Iwanowie zostal ród Lubomirskich. Byly to czasy swietnosci tej miejscowosci. Wies oprócz dworu, folwarku miala trzy mlyny, swój tartak, folusz, dwie karczmy, olejarnie i browar. Oprócz chlopów mieszkali tu równiez rzemieslnicy. W 1792 roku dobra iwanowickie przeszly na wlasnosc Salomei i Michalaz rodu Kolumna Walewskich. Iwanowice po trzecim rozbiorze Polski (1795 r.) znalazly sie w zaborze austriackim i weszlyw sklad powiatu olkuskiego nalezacego do tzw. GalicjiZachodniej.

W 1809 roku Galicja Zachodnia zostala przylaczona do Ksiestwa Warszawskiego. W 1817 roku Iwanowice byly miejscem ostatniego postoju konduktu zalobnego wiozacego zwloki ksiecia Józefa Poniatowskiegona Wawel, co stalo sie powodem wielkiej manifestacji patriotycznej. W rok po powstaniu styczniowym, na mocy dekretu uwlaszczeniowego cara Aleksandra II, chlopi otrzymali prawo wlasnosci do uzytkowanej ziemi. Utworzono tu gmine zbiorowa z siedziba sadu gminnego. Podupadly juz wówczas majatek kupil od Walewskich Wilhelm Zawadzki. Wybudowana przez niego gorzelnia zajmowala pierwsze miejsce w calej guberni kieleckiej. W koncu XIX wieku dwór iwanowicki byl wlasnoscia najpierw zydowskiego kupca Heinemana i Herszla Lublinera, potem rzadcy Wawrzynca Okrajnego i ponownie spólki zydowskiej. W listopadzie 1914 roku w wyniku trwajacej dwanascie dni bitwy miedzy Rosjanami i wojskiem austriackim, wies Iwanowice zostala zniszczona, odbudowana po odzyskaniu niepodleglosci Polski. Wówczas powstaly tutaj partie polityczne: Stronnictwo Ludowe Piast, Partia Katolicka i Wyzwolenie. 6 wrzesnia 1939 roku do Iwanowic wkroczyly wojska hitlerowskie. Pod hitlerowska okupacja powstaly organizacje konspiracyjne: Armia Krajowa, Gwardia Ludowa, Bataliony Chlopskie i Narodowe Sily Zbrojne. Wikary parafii Iwanowice ksiadz Tomasz Banach (pseudonim „Szamot”), który byl kapelanem partyzantów, zorganizowal na plebanii w Iwanowieach punkt kolportazu pisma konspiracyjnego „Odwet” -drukowanego w Damicach. Niemcy krwawo tlumili dzialania partyzantów, wies byla trzykrotnie pacyfikowana. Dokladnie 16 stycznia 1945 roku. Iwanowice zostaly wyzwolone przez wojska radzieckie dowodzone przez Iwana Koniewa, po czym miejscowa ludnosc przystapila do odbudowy swoich domostw.

KOŚCIÓŁ W IWANOWICACH

Pierwszy kosciól w Iwanowicach powstal w 1293 roku, ufundowal go biskup krakowski Prokop.

Splonal on na poczatku XV wieku. Ówczesny wlasciciel wsi, Mikolaj Pieniazek, odbudowal swiatynie w 1408 roku i zadbal o wystrój jej wnetrza. Na poczatku XVI wieku, Iwanowice kupil Mikolaj Dluski, który nalezal do braci polskich. W 1551 r. przeksztalcil on kosciól parafialny w zbór. Przez 70 lat Iwanowice byly lokalnym osrodkiem arian, przyjezdzali tu równiez bracia czescy i kalwini. W 1557 roku zwolany tu zostal nawet synod braci polskich. W wieku XVII,kiedy rodzina Dluskich przeszla na katolicyzm, kosciól zostal odrestaurowany i w 1637 roku na nowo konsekrowany. W pierwszych latach XVIIIwieku wierni doszli do wniosku, ze swiatynia jest zbyt mala i przystapili do jej rozbudowy. Obecny ksztalt iwanowicki kosciól otrzymal w 1745 r. Fundatorembyl nowy dziedzic – August Aleksander Czartoryski. Wtedy wlasnie wzniesiono jedna nawe i poprzedzono ja dwiema prostymi, monumentalnymi wiezami, nakrytymi kopulastymi helmami o czworobocznych – slepych latarniach. Uroczysta konsekracja miala miejsce w 1749 r. Po dzien dzisiejszy zachowal sie przylegajacy do drewnianej swiatyni murowany – gotycki skarbczyk i ostrolukowy portal, a takze fragmenty storczykowej wiezby dachowej, stosowane powszechnie w sredniowieczu. W oltarzu glównym widnieje krucyfiks – wykonany w schylkowej fazie epoki gotyku. Znawcy sztuki, sposób ukazania Jezusa ukrzyzowanego kojarza z najpózniejszą norymberska faza twórczosci samego Wita Stwosza.

Gotyckie sa tez rzezby Matki Boskiej z Dzieciatkiem (1490 r.) swietego Krzysztofa(z 1480r.)

i Chrystusa Zmartwychwstalego. Swego rodzaju tlo dla krucyfiksu stanowia trzy manierystyczne oltarze, wykonane w 1627 r. Z tego samego roku i warsztatu pochodza równiez wartosciowe obrazy: wizerunki swietej Agnieszki, Katarzyny i Rozalii, Adoracji Trójcy Swietej, Matki Bozej z Dzieciatkiem oraz Swietego Pawla Pustelnika. W prezbiterium od strony poludniowej umieszczone sa trzy tablice epitafjne rodu Walewskich. W podziemnych kryptach kosciola znajduja sie dwie krysztalowe trumny, a legenda glosi, iz pochowana jest tutaj ukochana Napoleona I – Maria Walewska.

KOSCIÓL W SIECIECHOWICACH

Najstarsza wzmianka o parafii i kosciele w Sieciechowicach pochodzi z 1326 r. Pierwszy kosciól zostal zbudowany przez Petrezego Brandysa – lecz Drewniana dzwonnica z XVIII w. przy koscielew Sieciechowicach Kosciól pw. sw. Andrzeja w Sieciechowicach niestety splonal w wielkimpozarzew 1659 r. Obecny gotycki murowanyz kamienia o charakterze orientalnym,zostal wzniesiony prawdopodobnie napoczatku XV w. Konsekrowal go biskup sufragan krakowski Tomasz Oborski 25 lipca 1624r. Wewnatrz znajduje sie prezbiterium jedno przeslowe zamkniete sciana prosta i szersza nawa pokryta stropem. Oltarze – glówny oraz dwa boczne wykonane sa w stylu rokoko. Przy nawie od poludniowego zachodu znajduja sie tzw. „kruchty”, calosc wnetrza zwienczona jest tecza ostrolukowa. Jednym z cenniejszych zabytków sztuki tutejszego kosciola jest póznobarokowa Pieta nieznanego autora przedstawiajaca Matke Boska trzymajaca na kolanach Jezusa zdjetego z krzyza. W oltarzu glównym umieszczony jest Obraz Matki Bozej z konca XVII w, który odslaniany jest tylko w swieta. Na co dzien zakrywa go wizerunek sw. Andrzeja Apostola, z charakterystycznym dla niego krzyzem. W bocznym oltarzu znajduje sie XVII-wieczna rzezba ukrzyzowanego Jezusa – na tle Golgoty. Mozna ja ogladac jedynie w okresie wielkiego postu, w pozostale dni zaslania ja barokowy obraz sw. Franciszka. Wszystkie trzy oltarze otaczajafigury swietych. W centrum oltarza glównego znajduje sie równiez tabernakulum z konca XVwieku. Na uwage zasluguje tez rokokowa ambona i póznobarokowy chór muzyczny (z 1739 r.) oraz bogato zdobiona chrzcielnica. Przed kosciolem usytuowana jest drewniana dzwonnica z polowy XVIII wieku, stanowiaca zarazem brame, o konstrukcji slupowej z kopulastym helmem gontowym. Znajduja sie w niej trzy dzwony.

KAPLICZKI

Na terenie Iwanowic znajduje sie kilka zabytkowych kapliczek. Kaplica swietego Rocha to klasycystyczna budowla na wysokiej skarpie, w formie portyku z kolumnami, z przelomu XVIII na XIX wiek. Wewnatrz znajduje sie obraz sw. Rocha z psem, nieznanego autorstwa. U jejpodnóza wyplywa zródlo, którego woda uwazano za lecznicza. W centrum wsi usytuowana jest kapliczka Matki Bozej Pocieszenia z 1854 r. Wewnatrzniej znajdowal sie do niedawna posag Matki Bozej z Dzieciatkiem (ok. 1480-1490 r.), który zostal przeniesiony do kosciola. Przy drodze na miejscowy cmentarz (polozonyna górze Winnica) stoi jeszcze, bardzo zniszczona kapliczka Zmartwychwstania Panskiego, z II pol. XIX wieku. Na uwage zasluguje takze stojaca na wysokim cokole (opodal rzeki Minózki)- zabytkowa figura Jana Nepomucena z 1800 r., która zostala niedawno odnowiona. W Sieciechowicach obok kosciola (na rynku) stoi figura drewniana – posag sw. Jana Nepomucena z poczatku XIX w. – nakryta dachem na czterech slupach.

DLUBNIANSKI PARK

KRAJOBRAZOWY

Cala gmina Iwanowice nalezy do Zespolu Jurajskich Parków Krajobrazowych, natomiast teren

Dlubnianskiego Parku Krajobrazowego ogranicza sie na terenie gminy do doliny Dlubni wraz z przylegajacymi do niej fragmentami wierzchowiny. Teren Dlubnianskiego Parku Krajobrazowego zdominowany jest przez bory mieszane. Tego typu jest tez polozony w naszej gminie Las w Maszkowie, a takze Las na Zagaju – który laczy sie z jednym z najwiekszych z kompleksów lesnych w Malopolsce – Lasem Golyszynskim. Dominuja tu takie gatunki drzew jak: brzoza brodawkowata,klon pospolity, modrzew europejski, swierk pospolity, sosna zwyczajna oraz bardzo cenny dab szypulkowy. Zagajski las moze poszczycicsie bardzo bogata ornitofauna. Bytuja tu zarówno gniazdowniki, jak i zagniazdowniki.Wglebi lasu bez trudu mozemy spotkac ptaki takie jak: sikora uboga i sosnówka, ponadto doskonale warunki bytowania ma dzieciol duzy. Na obrzezu lasu, w drobnych zaroslach i blizej pól uprawnych otaczajacych las gniazduje gil. Do najpiekniejszych miejsc w gminie niewatpliwie nalezy Dolina sw. Rocha. Na niewielkim obszarze przeplataja sie rozmaite srodowiska np. krasowy obraz cieplego zbocza, porosniety roslinnoscia kserotomiczna Góry sw. Rocha przechodzi niespodziewanie w pola uprawne. Spadek terenu jest tu bardzo duzy – z góry schodzimy prosto w koryto rzeki Dłubni. Dlubnia jest zimna rzeka. Charakterystyczna formacja roslinna bezposredniego sasiedztwa Dlubni sa olsy. Olsy porastaja tereny z wysokim poziomem wód gruntowych, o utrudnionym odplywie. Miejsca takie sa przez caly rok zabagnione, a okresowo calkowicie zatapiane. Wokól podstaw pni drzew tworza sie porosniete roslinnoscia kepy, a przestrzenie miedzy nimi przez wieksza czesc roku, badz nawet stale, sa wypelnione woda. Drzewostan olsów budowany jest prawie wylacznie przez olsze czarną majaca zazwyczaj postac strzelistego, smuklego drzewa o ciemnej korze. Czasem towarzysza jej inne gatunki drzew: jesion wyniosly, brzoza omszona, sosna pospolita.

Dzialalnosc spoleczna mieszkanców gminy Iwanowice

MUZEUM REGIONALNE

Osrodkiemaktywnym kulturalnie w latach osiemdziesiatych stalo sie Muzeum Regionalne (wówczas Izba Regionalna) – uroczyscie otwarte 24 maja 1977 roku. Zabytkowa karczma z XVIIIw. przeistoczyla sie w liczace ponad cztery tysiace eksponatów muzeum i bogate archiwum bedace wlasnoscia PTTK. Pomyslodawca i pierwszym kustoszem Muzeum

byl Antoni Walaszczyk. W okresie Swiat Bozego Narodzenia organizowano przedstawienia zabytkowej szopki regionalnej. Wystepowanow kosciele, remizach OSP, szkołach. W grudniu 1986 r. uczestniczono w II Przegladzie Szopek Wiejskich z Ruchomymi Lalkami w Krakowie. Szopka zdobyla wówczas pierwsza nagrode. Antoni Walaszczyk opracowal takze szlak turystyczny „Dolina Dłubni” biegnacy „Dłubniańskim Parkiem Krajobrazowym” ze szczególnym uwzglednieniem zabytków.

KULTURA LUDOWA

Obecniepod patronatem GOK działa siedem ludowych zespolów spiewaczych, jedna kapela, cztery orkiestry dete doroslych i jedna mlodzieżowa. Tak orkiestry jak i grupy spiewacze maja na swoim koncie duze osiagniecia. Tradycyjnie juz w wojewódzkich przegladach orkiestr-orkiestry z Naramy (Naramianka) i Sieciechowic (Hejnał)-zajmuja czolowe miejsca. Grupy spiewacze w 2000 roku zajely pierwsze miejsce w powiatowym i trzecie w Ogólnopolskim Festiwalu w Kazimierzu nad Wisla, a solistka z Maszkowa zdobyla baszte, tj. pierwsze miejsce.

Zostaw komentarz