mar 17

Gmina Kocmyrzów-Luborzyca

Gmina Kocmyrzów-Luborzyca

Charakterystyka gminy

Gmina Kocmyrzów-Luborzyca polozona jest w tzw. Subregionie Wyzyny Miechowskiej, na pólnocny wschód od Krakowa, w dolinie rzeki Dlubni, a w poludniowej czesci potoku Koscielnickiego wraz z doplywami. Potok Koscielnicki jest lewobrzeznym doplywem Wisly. Na terenie gminy powierzchnia zlewni potoku Koscielnickiego wynosi 20,Skm2, a jego dlugosc 3,4km. Padól goszczanski z okalajacymi go zboczami nalezy do zlewni Szreniawy. Graniczy z gminami: Kraków, Koniusza, Michalowice i Slomniki. Przez jej teren przebiega droga wojewódzka nr 776 z Krakowa do Proszowic oraz Kazimierzy Wielkiej. Typowymi formami rzezby sa tutaj szerokie garby o lagodnych stokach porozcinane licznymi dolinami o stromych zboczach.

Najwieksze miejscowosci pod wzgledem liczby mieszkanców to Luczyce i Kocmyrzów. Natomiast, pod wzgledem zajmowanej powierzchni do najwiekszych miejscowosci zaliczamy: Luczyce, Goszcze, Skrzeszowice, Karniów i Czulice. .

Rys historyczny

Slady najstarszego osadnictwa w gminie Kocmyrzów-Luborzyca siegaja czasów mlodszej epoki kamiennej neolitu (okolo 4000-1700 p.n.e.). Swiadcza o tym wykopaliska oraz materialy archeologiczne znalezione w Wilkowie (urna) i odkopane w Goszczy (siekierka kamienna). Przeprowadzone w latach trzydziestych badania archeologiczne wskazuja, iz tereny dzisiejszej gminy zamieszkiwane byly w sposób ciagly. W trakcie badan znaleziono materialy archeologiczne zwiazane z kultura luzycka (cmentarz cialopalny w Goszycach), z kultura trzciniecka (ceramika) i liczne przyklady póznorzymskiejkultury. Znaleziska archeologiczne wskazuja na lokalne centra dzialalnosci ludzkiej z okresu kultur prehistorycznych, które skupialy sie w dzisiejszej Goszczy, Goszycach, Skrzeszowicach, Wilkowie i Luczycach. Ziemie Gminy Kocmyrzów-Luborzyca w epoce sredniowiecza przezywaly okres rozkwitu z uwagi na polozenie wzdluz jednego z najstarszych traktów ówczesnej Polski (Kraków-Wislica). Byly to juz ziemie zaludnione i w pelni zagospodarowane. Większość miejscowosci, które istnieja do dzisiaj, wymieniona zostala w dziele Jana Dlugosza „Liber beneficiorum”. Dzieki informacjom podanym przez historyka mozemy w przyblizeniu okreslic czas powstaniawsi. W XII wieku autor wymienia Wilkówi Goszcze,w XIII wieku Maciejowice, Marszowice, Karniów i Luborzyce, w wieku XIV Czulice, Glebokaoraz Dojazdów, a w XV wieku Sadowie i Krzysztoforzyce. Luborzyca w sredniowieczu stanowila lokalne centrum posiadlosci arcybiskupstwa krakowskiego, które wówczas bylo najwiekszym wlascicielem ziemskim na terenie gminy. Nalezaly do niego m.in. wsie: Luborzyca, Goszcza, Sadowie i Marszowice, a pojedyncze wioski stanowily wlasnosc dóbr klasztornych. I tak: Wilków wchodzil w sklad opactwa w Tyncu, a Pietrzejowice nalezaly do klasztoru w Jedrzejowie. Goszyce i Rawalowice stanowily dobra rycerskie. W tamtych czasach Luborzyca byla znanym osrodkiem gospodarczym. Okazaly dwór biskupi przyjmowal najwybitniejsze osobistosci Królestwa. Jako ciekawostke nalezy podac, iz w roku 1393 dwór w Luborzycy odwiedzil król Wladyslaw Jagiello wraz z malzonka Jadwiga. W czerwcu 1401 roku decyzja biskupa krakowskiego Piotra Wysza z Radolina ziemia luborzycka zostala przekazana na rzecz krakowskiej Alma Mater. Darowizna poczatkowo byla uposazeniem calej Akademii Krakowskiej, w 1421 roku stala sie wlasnoscia Kolegium Prawników i od tegoz roku kazdy proboszcz byl profesorem uniwersytetu w Krakowie, a dochód z parafii stanowil jego uposazenie. Jednym z pierwszych uniwersyteckich proboszczów byl Mikolaj Hinczowicz, podskarbi króla Wladyslawa Jagielly oraz wedlug Jana Dlugosza budowniczy murowanego kosciola w Luborzycy. Nalezy równiez w tym miejscu wspomniec ksiedza Mikolaja Dobrosieckiego, który wykazal się wielka troska o rozwój szkoly w Luborzycy, o której wzmianki siegaja poczatków XV.Wielu uczniów chłopskiego pochodzenia uczęszczających do tejże szkoły zostało potem krakowskimi żakami. Rozbiory Polski w XVIII wieku mialy znaczny wplyw na dalsze dzieje ziem gminy. Podzielila je wtedy granica dwóch mocarstw: Rosji i Austrii. Postronie austriackiej znalazly sie Pietrzejowice, Kocmyrzów,Gleboka Dojazdów, Prusy, Sulechów a pozostale miejscowosci staly sie czescia rosyjskiegozaboru. Linia graniczna przebiegala od Pietrzejowicaz po Maciejowice, a budynek dzisiejszej szkoły podstawowej w Kocmyrzowie przez dlugie lata miescil posterunek strazy granicznej. Okres powstan narodowych równiez na trwale wpisal sie w historie tej ziemi. W kwietniu 1794 roku Luborzyca byla centrum dzialan powstanczych. W drodze ku polom raclawickim zatrzymal sie tu Tadeusz Kosciuszko wraz ze swoimi powstancami. Wedlug historyków, z rejonu Luborzycy do oddzialów powstanczych przylaczylo sie ponad stu chlopów. Powstanie listopadowe (1830-31) i powstanie styczniowe (1863-64) byly trudnym okresem dla mieszkanców. Carskie represje dotknely uczestników powstania listopadowego z Goszyc i Pietrzejowic, natomiast z dziejami powstania styczniowego scisle zwiazana jest Goszcza. Tu, wraz z powstancami przebywal Marian Langiewicz. W punkcie granicznym na Baranie odebral on uroczyscie akty zwiazane z nadaniem mu dyktatury. Dwór w Goszycach byl ogniskiem dzialan niepodleglosciowych, w przeddzien wybuchu I wojny swiatowej. W1914 roku granicę rosyjsko- austriacką przekroczyl patrol strzelecki oddzialów Józefa Pilsudskiego. Czas II wojny swiatowej to nie mniej trudny okres dla ziem gminy, które staly sie czescia Generalnej Guberni. Rozpoczelo sie tworzenie organizacji konspiracyjnych. Najwazniejsza rola przypadla Batalionom Chlopskimi Armii Krajowej. Wokresie okupacji hitlerowskiej odbywalo sie tu tajne nauczanie, ukazywala sie podziemna prasa, a pomoca charytatywna objeto wysiedlonych mieszkanców powstanczej Warszawy.

Zabytki kultury i przyrody

KOSCIÓL W CZULICACH

Pierwsze wzmianki o parafii w Czulicach pochodza z lat trzydziestych XIVwieku. Obecny Kosciól drewniany, majacy charakterystyczne cechy póznogotyckiego budownictwa sakralnego zbudowany został prawdopodobnie okolo 1547 roku. W latach pózniejszych kilkakrotnie przebudowywany i restaurowany. W kosciele znajduje sie pochodzaca z XVwieku kamienna plyta nagrobna Jana Czulickiego, domniemanego fundatora kosciola. Najstarsze detale architektoniczne kosciola (portale, okno) pochodza z XVIwieku. Na jednym z portali umieszczona jest data 1547. Historyczne wyposazenie kosciola pochodzi glównie z XVII i XVIII stulecia. Nalezy wymienic tu m.in. póznobarokowa chrzcielnice, kielich pochodzacy z 1673 roku, czy powstala w XVIII wieku rzezbe przedstawiajaca Chrystusa ukrzyzowanego.

KOSCIÓL W GOSZCZY

Pierwsze wzmianki o kosciele w Goszczy pochodza ze schylku XIVwieku. Byl to prawdopodobnie kosciól

drewniany. Obecny, murowany kosciól wzniesiono i konsekrowano w roku 1737. Istniejaca dziś wieza kosciola dobudowana zostala w 1928 roku. Brak jest jednoznacznej mozliwosci okreslenia stylu architektonicznego kosciola. Do najcenniejszych elementów jego wyposazenia nalezy zaliczyc m.in. chrzcielnice kamienna ozdobiona herbami, w tym herbem kapituly krakowskiej, pochodzaca najprawdopodobniej z XVIwieku, póznobarokowa ambone, obraz ukrzyzowania Chrystusa z XVIIIw.

a takze kielich datowany na rok 1705.

DREWNIANY DWOREK W GOSZYCACH

Drewniany dworek szlachecki pochodzacy z XVIII wieku, choc wedlug tradycji byl on wybudowany jeszcze w czasach Jana III Sobieskiego. Obecnie odrestaurowany stanowi wlasnosc prywatna.

KOSCIÓL W LUBORZYCY

To najstarsza budowla sakralna na obszarze gminy Kocmyrzów-Luborzyca. Pierwotny,drewniany kosciól ufundowany został przezbiskupa krakowskiego Iwo Odrowaza w latach trzydziestych XIII wieku. Obecny, murowany pochodzi sprzed 1433 roku a jego fundacje wiaze się z osoba Mikolaja Hinczowicza, rektora Uniwersytetu Jagiellonskiego i doradcy króla Wladyslawa Jagielly. Od poczatkuXV wieku, az po wiek XIX kosciól i parafia w Luborzycy byly zwiazane z krakowska Alma Mater.Wsród wielu zabytków sztuki sakralnej luborzyckiego kosciola wymienic nalezy barokowa chrzcielnice, kropielnice olowiana z przelomu XIII i XIV wieku, czy pochodzacy z XVIII wieku oltarz glówny. Najwieksza wartosc historyczna sposród zabytków znajdujacych się w tej swiatyni prezentuja: kociolek do lawetarza z XII wieku, kielich z poczatku XV wieku, bedacy przeróbka romanskiego kielicha z 1241 r.,monstrancja powstala w latach 1460-1470, ampulki z 1534 roku ofiarowane kosciolowi przez ówczesnego wlasciciela Kocmyrzowa – Janusza Kosmirzowskiego. Osobna wzmianka nalezy sie luborzyckiej antabie, bedacej jednym z najstarszych zabytków romanskiejsztuki brazowniczej w Polsce – XII wiek. Obecna, umieszczona na drzwiach wejsciowych antaba jest wierna kopia oryginalu. Uzupelnieniem gotyckiego obrazu kosciola w Luborzycy jest pseudogotycka dzwonnica z trzema dzwonami.

KAPILICA W WILKOWIE

Kaplica drewniana p.w. swietej Otylii i Lucji. Najprawdopodobniej zostala zbudowana w XVII stuleciu, w okresie kiedy Wilków stanowil wlasnosc Opactwa Benedyktynów w Tyncu.

Zostaw komentarz